Ngày 14/11/2025, tại Sa Pa, Viện Dược liệu – Bộ Y tế đã tổ chức Hội thảo khoa học “Nghiên cứu bảo tồn nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của khu vực vùng núi cao Tây Bắc” thuộc Chương trình Quỹ Gen cấp Quốc gia.

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên dược liệu ở Việt Nam, đồng thời để thực hiện Kế hoạch triển khai Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu của Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 của Bộ Y về việc xây dựng hệ thống Vườn bảo tồn và phát triển cây thuốc quốc gia, Viện Dươc liệu đã chủ trì Đề tài“Nghiên cứu bảo tồn nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của khu vực vùng núi cao Tây Bắc”. Đề tài do Viện Dược liệu chủ trì thực hiện trong giai đoạn 03/2023-11/2025. Mục tiêu của đề tài: Bảo tồn bền vững được các nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của vùng núi cao Tây Bắc làm cơ sở xây dựng Vườn bảo tồn và phát triển nguồn gen cây thuốc quốc gia. Cụ thể: (1) Đánh giá được hiện trạng, tiềm năng về nguồn tài nguyên cây thuốc theo tiêu chí: đặc hữu, quý, hiếm của vùng núi cao Tây Bắc phục vụ công tác bảo tồn; (2) Xây dựng được bộ tiêu bản của 600 nguồn gen thuộc 200 loài cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm và có giá trị đại diện cho khu vực núi cao Tây Bắc; (3) Xây dựng được vườn bảo tồn và nghiên cứu lưu giữ, bảo tổn khoảng 400 nguồn gen thuộc 150 loài cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm và có giá trị kinh tế tại Vườn quốc gia Hoàng Liên với diện tích 10ha; (4) Đánh giá được một số đặc điểm nông sinh học của 100 nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm và có giá trị của khu vực núi cao Tây Bắc để khai thác và phát triển; (5) Xây dựng được Bộ dữ liệu về nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của khu vực núi cao Tây Bắc được tích hợp trong Cơ sở dữ liệu quỹ gen quốc gia. Hội thảo khoa học “Bảo tồn nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của vùng núi cao Tây Bắc” được tổ chức trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ giao cho Viện Dược liệu chủ trì thực hiện, phối hợp cùng Vườn Quốc gia Hoàng Liên và các đơn vị địa phương. Đây là một đề tài có ý nghĩa thiết thực, không chỉ về mặt khoa học mà còn về mặt xã hội, môi trường và kinh tế.

TS. Phan Thúy Hiền - Phó Viện trưởng phát biểu và khai mạc Hội thảo

TS. Hoàng Diệu Linh báo cáo Đề tài

PGS.TS. Nguyễn Thượng Dong phát biểu

Tham dự Hội thảo, về phía Viện Dược liệu có TS. Phan Thúy Hiền - Phó Viện trưởng Viện Dược liệu; PGS.TS. Nguyễn Thượng Dong – Nguyên Viện trưởng Viện Dược liệu; các đồng chí trong Ban Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Sa Pa; Chủ nhiệm đề tài: TS. Hoàng Diệu Linh và các cán bộ nghiên cứu tham gia thực hiện đề tài... Dự Hội thảo còn có các đồng chí đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Vườn Quốc gia Hoàng Liên, các công ty Dược liệu, HTX dược liệu trên địa bàn tỉnh Lào Cai và các đại biểu là người dân trên địa bàn các xã Tả Van và Bản Hồ, tỉnh Lào Cai...

Tại Hội thảo, các đại biểu đã được nghe trình bày tổng thể các kết quả đạt được sau 5 năm thực hiện: Tổng hợp và ghi nhận 2.140 loài cây thuốc của vùng Tây Bắc, thuộc 1.000 chi và 228 họ, của 6 ngành thực vật: Psilotophyta, Lycopodiophyta, Equisetophyta, Polypodiophyta, Pinophyta và Magnoliophyta. Với 304 loài cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm đã thống kê: 52 loài đặc hữu, 121 loài thuộc sách đỏ Việt Nam với 16 loài thuộc nhóm Rất nguy cấp – CR, 41 loài thuốc nhóm Nguy cấp – EN và 64 loài thuộc nhóm Sẽ nguy cấp – VU; 85 loài thuộc Danh lục đỏ cây thuốc Việt Nam (chiếm 52,5% trên tổng số các loài cây thuốc thuộc Danh lục đỏ cây thuốc Việt Nam) với 14 loài thuộc nhóm Rất nguy cấp – CR, 55 loài thuốc nhóm Nguy cấp – EN; 29 loài thuộc Sách đỏ IUCN (IUCN Red list) với 1 loài thuộc nhóm Rất nguy cấp – CR, 8 loài thuộc nhóm Sẽ nguy cấp – VU 11 loài thuộc nhóm Ít lo ngại – LC; 2 loài thuộc nhóm Thiếu dẫn liệu – DD; 3 loài thuộc nhóm Sắp bị đe dọa – NT; 66 loài nằm trong Nghị định số 84/2021/NĐ-CP ngày 22/09/2021 với 11 loài thuộc nhóm IA - Nhóm thực vật hoang dã bị đe dọa tuyệt chủng, bị cấm xuất nhập khẩu, tái xuất khẩu, nhập nội từ biển và quá cảnh mẫu vật khai thác từ tự nhiên vì mục đích thương mại. Qua điều tra khảo sát năm 2023-2024 về tình hình khai thác và sử dụng đã điều tra và thu thập 617 mẫu tiêu bản nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của 239 loài và 2 thứ, 147 chi của 91 họ thực vật. Về điều tra khai thác dược liệu, đã ghi nhận 77 loài cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm thuộc 58 chi, 41 họ thực vật được khai thác trong tự nhiên. Về phát triển trồng cây dược liệu, đã ghi nhận 28 loài cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm thuộc 25 chi, 22 họ thực vật được trồng nhiều ở khu vực vùng núi cao Tây Bắc.

Hội thảo diễn ra trong bầu không khí sôi nổi, sau phần báo cáo, các đại biểu đã tham gia thảo luận, đề xuất các giải pháp bảo tồn nguồn gen cây thuốc đặc hữu, quý, hiếm của vùng khu vực vùng núi cao Tây Bắc; đồng thời được nghe tham luận về Công tác bảo tồn, phát triển một số loài cây thuốc quý, hiếm và có giá trị cao tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên, Công tác bảo vệ rừng gắn với bảo tồn cây dược liệu dưới tán rừng.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Phan Thúy Hiền – Phó Viện trưởng Viện Dược liệu đã nhận định, nếu không có giải pháp bảo tồn và khai thác hợp lý, chúng ta sẽ mất đi những nguồn gen vô giá – vốn là nền tảng cho phát triển dược học hiện đại. Quá trình ứng dụng nguồn gen trong chọn tạo giống, mở rộng vùng trồng, phục vụ y học cổ truyền và công nghiệp dược hiện đại cần thực hiện phát triển bền vững. Viện mong muốn thông qua hội thảo này, các nhà khoa học, các đơn vị quản lý, các tổ chức và cộng đồng địa phương sẽ cùng nhau trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, từ đó xây dựng chiến lược bảo tồn hiệu quả, gắn với phát triển sinh kế và nâng cao giá trị dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Việt Nam được đánh giá là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu khu vực, với hơn 5.000 loài thực vật có công dụng làm thuốc. Tuy nhiên, trước sức ép từ khai thác tự phát, biến đổi khí hậu và đô thị hóa, nhiều loài dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt hoặc biến mất khỏi tự nhiên. Với khoảng thời gian thực hiện hạn hẹp, kết quả điều tra phụ thuộc nhiều yếu tố khách quan và cần thêm thời gian để chăm sóc và cho cây thích nghi với điều kiện tại nơi trồng… Giải pháp đưa ra là cần chú trọng bảo tồn các cây thuốc quý hiếm, cây thuốc bị khai thác quá mức, cây thuốc có giá trị dược tính và giá trị kinh tế cao, cây thuốc bản địa, trong đó cần phải khai thác nhóm cây thuốc có phân bố và trữ lượng lớn trong tự nhiên, sử dụng nhiều trong các bài thuốc, có giá trị dược tính cao và phù hơp với điều kiện từng địa phương…

Một số hình ảnh tại Hội thảo:

(Nguồn tin: Viện Dược liệu)